وسائل و تجهیزات جانبی دیگ بخار و بویلر بسیار متنوع می‌باشند. تجهیزات مختلفی برای تأمین آب، کنترل سطح آب و فشار، تولید و خروج بخار، تخلیه آب و رسوبات و همچنین حفظ ایمنی دیگ بخار مورد استفاده قرار می‌گیرند. در این مطلب مهم‌ترین تجهیزات به‌کاررفته در دیگ بخار و کاربرد هر یک را به‌صورت مختصر معرفی می‌کنیم.
پمپ تغذیه دیگ بخار
آب مورد نیاز برای دیگ بخار به وسیله پمپ تغذیه تأمین می‌شود. آب ورودی دیگ بخار از طریق شیر تغذیه عبور می‌کند. عملکرد پمپ تغذیه با سیستم کنترل سطح آب هماهنگ است و در صورت کاهش سطح آب، برای جبران کمبود آب و رساندن آن به حد نرمال وارد مدار می‌شود.
در دیگ‌های بخار با ظرفیت‌های بالاتر، می‌توان از سیستم کنترل تغذیه مدوله استفاده کرد. در این سیستم پمپ می‌تواند به‌صورت مداوم روشن باشد و شیر کنترل مدوله، میزان آب ورودی به دیگ را متناسب با نیاز تنظیم کند.
شیر تغذیه دیگ بخار
شیر تغذیه بعد از پمپ و قبل از دیگ نصب می‌شود و مسیر ورود آب به دیگ بخار را کنترل می‌کند. این شیر در شرایط عادی مسیر ورود آب را باز نگه می‌دارد. در مسیر تغذیه، استفاده از شیر یک‌طرفه نیز برای جلوگیری از برگشت آب یا بخار به سمت پمپ اهمیت دارد.
شیر یک‌طرفه خط تغذیه
شیر یک‌طرفه در مسیر آب تغذیه قرار می‌گیرد و اجازه نمی‌دهد آب یا بخار از سمت دیگ به سمت پمپ و تجهیزات مسیر تغذیه برگردد. این تجهیز به حفاظت از پمپ و جلوگیری از برگشت جریان کمک می‌کند.
آبنما یا نشان‌دهنده سطح آب
نشان‌دهنده سطح یا آبنما وظیفه نمایش سطح آب درون دیگ را بر عهده دارد. با توجه به ظرفیت دیگ و مطابق استاندارد، تعداد آبنماهای دیگ می‌تواند یک یا دو عدد باشد. نشان‌دهنده‌های سطح آب می‌توانند شیشه‌ای یا مغناطیسی باشند. مشاهده سطح آب توسط اپراتور اهمیت زیادی دارد و به همین دلیل آبنما باید تمیز و کاملاً قابل مشاهده باشد.
جهت اطمینان از عملکرد صحیح و تمیز نمودن محفظه آبنما لازم است به صورت دوره ای شیر تخلیه زیر آب نما باز شده تا محفظه از رسوبات پاک گردد.
کنترل‌کننده سطح دیگ بخار
وظیفه کنترل کننده سطح یا لِوِل کنترل (شیر کله گاوی) کنترل سطح آب درون دیگ است، با توجه به ظرفیت دیگ و مطابق استاندارد، کنترل کننده های سطح دیگ یک یا دو تا هستند. طراحی کنترل کننده ها به شکلی است که تمامی کنترل های لازم برای خاموش و روشن کردن پمپ تغذیه، روشن و خاموش کردن مشعل و اخطار سطح پایین آب، اتوماتیک انجام می شود.
اگر به هر دلیل پس از کاهش سطح آب، عمل آبگیری مجددا انجام نگرفته باشد و در اثر ادامه کارکرد دیگ سطح آب از سطح خیلی کم پایین تر آید جهت جلوگیری از بی آبی و سوختن دیگ، ضمن به صدا درآمدن آژیر هشدار، به مشعل فرمان قطع داده خواهد شد.
سیستم هشدار و قطع‌کننده سطح پایین آب
لرزش ها فشار درون دیگ از شیر بخار و دستگاه های کنترل کننده فشار به عقربه مانومتر منتقل می شود. چنانچه به علتی آب تغذیه به دیگ نرسد و سطح آب دیگ به اندازه 50 میلیمتر (“2) از حد معمولی شیشه آبنما پائین تر باشد. تخلیه دو حالته ضمن خاموش کردن مشعل، زنگ مشعل و چراغ اعلام خطر سطح آب کم است را روشن می کند.
و فقط در صورت رسیدن آب به حد نرمال چراغ سطح آب کم است خاموش می شود و مشعل بطور اتوماتیک شروع به کار می نماید. در صورت ادامه نزول سطح آب و رسیدن آن به mm٧٥ (“3) زیر سطح نرمال زنگ و چراغ سطح آب خیلی کم است شروع به کار کرده و مشعل را خاموش می سازد.
تا زمانیکه آب به سطح نرمال برسد مشعل شروع به کار نخواهد کرد. فقط با استفاده از کلید دستی می توان مشعل را مجددا روشن کرد. با باز کردن شیر تخلیه آب می توان با خارج کردن آب دیگ مقداری از غلظت نمک های موجود کاست. شیر هواگیری جهت تخلیه هوای دیگ زمان پر کردن با آب و نیز جهت تخلیه خلاء موجود در موقع خاموش نمودن دیگ به کار می رود. وقتی دیگ بخار کار می کند این شیر بسته است.
شیر تخلیه کنترل سطح
محل قرارگیری شیر تخلیه در زیر کنترل کننده های سطح است که به آن شیر تخلیه مرحله ای یا شیر زیر موبری هم گفته می شود، پاکسازی و تخلیه کامل محفظه شناور و اتصالات آب و بخار کنترل سطح از رسوبات را انجام می دهد.
مراحل تخلیه شیر، امکان پاکسازی مسیر ورودی آب (به پایین لول کنترل)، مسیر ورودی بخار (به بالای لول کنترل) و همچنین محفظه شناور لول کنترل را به وجود می آورد تخلیه این ارتباطات به صوت جداگانه در مراحل مشخص عملکرد شیر صورت می گیرد.
در حالت عملکرد نرمال شیر، دستگیره شیر تا آخر (خلاف جهت عقربه های ساعت) باز می باشد. لازم است برای عملکرد صحیح این شیر و کنترل کننده سطح روزانه حداقل یکبار شیر را کاملاً بسته (در جهت عقربه های ساعت) و مجدداً باز نمایید تا داخل محفظه شناور و مسیر شیر زیر موبری کاملاً عاری از رسوبات گردد.
شیر اطمینان دیگ بخار (شیر فشار شکن)
شیر فشار شکن، یکی از لوازم کنترلی است که فشار سیال عبوری از آن را کم می کند و هم چنین برای ثابت نگه داشتن فشار در خروجی شیر استفاده می شود و در نتیجه فشار خروجی سیال از فشار ورودی آن کمتر می باشد. شیرهای فشار شکن به طور خاص جهت کاهش فشار آب ورودی به شبکه طراحی شده اند.
وظیفه شیر اطمینان کاهش فشار دیگ به صورت مکانیکی می باشد متناسب با ظرفیت دیگ نصب یک یا دو عدد شیر اطمینان بر روی دیگ بخار اجباری می باشد، شیر اطمینان می تواند به صورت تک یا دو فنره باشد.
در صورتی که به هر دلیل هیچ یک از سیستم های الکترونیکی کنترل دیگ عمل ننماید و فشار دستگاه از حد مجاز فراتر رود جهت جلوگیری از انفجار، شیرهای اطمینان نصب شده بر روی دیگ به صورت مکانیکی وارد عمل شده و با خروج بخار اضافه و کاهش فشار از بروز حادثه جلوگیری می نماید.
لازم است کارکرد شیر اطمینان به صورت مرتب کنترل شود. در غیر این صورت ممکن است مسیر خروج بخار رسوب گرفته و رسوب مانع باز شدن به موقع شیر اطمینان و تخلیه بخار اضافی در دیگ گردد که در این صورت حتی احتمال انفجار وجود خواهد داشت.
جهت اطمینان از عملکرد صحیح شیر اطمینان لازم است به صورت منظم و حداقل هفته ای یکبار اهرم شیر اطمینان را به صورت دستی به مدت ۱۰ ثانیه کشیده تا ضمن اطمینان از عملکرد شیر از رسوب گرفتگی قطعات جلوگیری شود، به همین دلیل نصب و استفاده از شیرهای اطمینان بدون اهرم بر روی دیگ های بخار به هیچ عنوان توصیه نمی گردد.
پرشر سوئیچ دیگ بخار
پرشر سوئیچ برای تنظیم و کنترل فشار دیگ بخار استفاده می‌شود. تنظیم فشار دیگ باید بر اساس فشار طراحی دیگ و سپس متناسب با نیاز مصرف‌کننده انجام شود. پرشر سوئیچ با فشار داخل دیگ در ارتباط است و زمانی که فشار به محدوده تنظیم‌شده برسد، فرمان لازم را به سیستم کنترل و مشعل ارسال می‌کند. به این ترتیب فشار کاری دیگ در محدوده مورد نظر کنترل می‌شود.
پرشر سوئیچ‌ها می‌توانند در محدوده‌های مختلف فشاری ساخته شوند و بسته به نوع سیستم کنترل، عملکردهای متفاوتی داشته باشند.
مانومتر یا گیج فشار دیگ بخار
فشار بخار داخل دیگ بخار توسط مانومتر یا فشارسنج نمایش داده می‌شود. مانومتر یا گیج فشار معمولاً روی کلکتور تجهیزات کنترلی نصب می‌شود و به اپراتور امکان مشاهده فشار بخار دیگ را می‌دهد. برای اطمینان از عملکرد صحیح و نمایش دقیق فشار، وضعیت و دقت گیج فشار باید به‌صورت دوره‌ای بررسی و در صورت نیاز کالیبره شود.
ترمومتر و ترمومانومتر
ترمومتر برای اندازه‌گیری دما و ترمومانومتر برای نمایش دما و فشار در نقاط مورد نیاز سیستم مورد استفاده قرار می‌گیرد. این تجهیزات امکان پایش شرایط کاری دیگ و تجهیزات مرتبط را فراهم می‌کنند و در کنار گیج فشار و سایر تجهیزات کنترلی مورد استفاده قرار می‌گیرند.
شیر اصلی خروج بخار
شیر اصلی خروج بخار در مسیر خروج بخار از قسمت بالایی دیگ نصب می‌شود و برای قطع و وصل جریان بخار خروجی مورد استفاده قرار می‌گیرد. در مجموعه‌هایی که چند دیگ بخار به‌صورت هم‌زمان کار می‌کنند، استفاده از شیر یک‌طرفه مناسب در مسیر خروجی می‌تواند از برگشت بخار به دیگ و ایجاد شوک‌های ضربه‌ای جلوگیری کند.
شیر یک‌طرفه خروجی بخار
شیر یک‌طرفه خروجی بخار از برگشت جریان بخار به سمت دیگ جلوگیری می‌کند. این تجهیز به‌خصوص در سیستم‌هایی که چند دیگ بخار به یک مسیر مشترک متصل هستند اهمیت بیشتری دارد.
شیر تخلیه دیگ بخار
شیر تخلیه در پایین‌ترین قسمت دیگ بخار قرار می‌گیرد و برای تخلیه آب و رسوبات مورد استفاده قرار می‌گیرد. تخلیه مناسب آب دیگ به کنترل میزان رسوبات و املاح موجود در آن کمک می‌کند و یکی از بخش‌های مهم بهره‌برداری و نگهداری دیگ بخار است.
شیر تخلیه کف یا بلودان
بلودان برای خارج کردن آب دارای غلظت بالاتر املاح و رسوبات از دیگ بخار استفاده می‌شود. با انجام تخلیه مناسب می‌توان میزان تجمع املاح و رسوبات را کنترل کرد. سیستم بلودان می‌تواند به‌صورت دستی یا در سیستم‌های مجهزتر به‌صورت خودکار انجام شود.
شیر نمونه‌برداری آب دیگ بخار
از آنجا که کیفیت آب مصرفی و میزان سختی آن در دیگ های بخار بسیار مهم می باشد، این شیر برای آسانی در نمونه برداری و آزمایش آب دیگ بکار می رود. آب مورد استفاده جهت آشامیدن برای تغذیه دیگ بخار مناسب نیست مگر آنکه بطور صحیح مراحل تصفیه و گاز زدایی آن صورت گرفته باشد.
با افزودن مواد شیمیایی احیاء کننده از خاصیت اکسیدکنندگی آب کاسته می شود. تصفیه داخلی، با افزودن مواد شیمیایی به مقدار کافی جهت ته نشین نمودن املاح آب دیگ بخار و واکنش در برابر اکسیژن محلول در آن انجام می گیرد.
جهت تامین آب مورد نیاز جهت آزمایش کیفیت آب دیگ از شیر کنترل املاح آب یا شیر نمونه برداری استفاده می شود. صافی ورودی آب بر روی لوله مکنده پمپ تغذیه نصب می گردد. دیگ هائی که در زمان های مشخصی کار می کنند می توان با نصب کلید نگهدارنده مشعل را تا رسیدن به فشار 068/2 بار (20 پوند بر اینچ مربع) در روی شعله کم نگهداری نمود.
در صورت افت سریع فشار دیگ می توان یک عدد شیر ضد مکش در لوله پمپ تغذیه نصب کرده یا این عمل از پرشدن بیش از حد دیگ در اثر اختلاف سطح مخزن تغذیه (که در ارتفاع بالاتری قرار دارد) جلوگیری نمود. فشار پمپ تغذیه بایستی بیش از فشار ضد مکش باشد. در غیر این صورت بایستی از پمپ بزرگتر استفاده شود.
سیستم کنترل TDS و املاح آب
TDS بیانگر میزان مواد جامد محلول در آب است و کنترل آن در دیگ‌های بخار اهمیت دارد. افزایش بیش از حد املاح آب می‌تواند باعث افزایش غلظت املاح در دیگ و ایجاد مشکلات ناشی از رسوب و کیفیت نامناسب آب شود.
سیستم‌های کنترل TDS برای پایش و کنترل میزان املاح آب مورد استفاده قرار می‌گیرند و می‌توانند با سیستم بلودان ارتباط داشته باشند.
مخزن تغذیه آب دیگ بخار
مخزن تغذیه برای ذخیره آب مورد نیاز دیگ بخار و تأمین آب ورودی به سیستم تغذیه استفاده می‌شود. آب مورد نیاز بویلر می‌تواند پس از طی مراحل آماده‌سازی و تصفیه مناسب در مخزن تغذیه جمع‌آوری شده و توسط پمپ تغذیه به دیگ منتقل شود.
هواگیر یا دی‌اِریتور
هواگیر یا دی‌اِریتور برای کاهش گازهای محلول در آب تغذیه، به‌ویژه اکسیژن، مورد استفاده قرار می‌گیرد. کاهش گازهای محلول در آب می‌تواند به کاهش مشکلات ناشی از خوردگی در بخش‌های مختلف سیستم بخار و آب تغذیه کمک کند.
شیر هواگیری دیگ بخار
شیر هواگیری برای تخلیه هوای موجود در دیگ هنگام پر کردن و راه‌اندازی مورد استفاده قرار می‌گیرد. همچنین در شرایط مناسب می‌تواند برای تخلیه خلأ ایجادشده در زمان خاموش کردن دیگ به کار رود. در زمان کارکرد عادی دیگ، شیر هواگیری در وضعیت بسته قرار دارد.
شیر خلأشکن
شیر خلأشکن برای جلوگیری از ایجاد خلأ نامطلوب در بخش‌هایی از سیستم بخار استفاده می‌شود. این تجهیز در شرایطی مانند افت فشار یا خاموش شدن سیستم می‌تواند به حفاظت از تجهیزات در برابر اثرات ناشی از خلأ کمک کند.
صافی یا فیلتر آب ورودی
صافی یا فیلتر در مسیر آب تغذیه برای جلوگیری از ورود ذرات و آلودگی‌های جامد به پمپ و تجهیزات پایین‌دست نصب می‌شود. وجود صافی مناسب در مسیر آب به حفاظت از پمپ تغذیه و تجهیزات کنترلی و کاهش احتمال گرفتگی مسیرها کمک می‌کند.
خنک‌کننده نمونه آب
در سیستم‌هایی که نمونه آب با دمای بالا برداشت می‌شود، می‌توان از خنک‌کننده نمونه برای کاهش دمای آب نمونه قبل از انجام آزمایش استفاده کرد. این تجهیز امکان نمونه‌برداری و بررسی شرایط آب را با ایمنی و شرایط مناسب‌تر فراهم می‌کند.
سنسورها و تجهیزات اندازه‌گیری دیگ بخار
دیگ‌های بخار می‌توانند به انواع سنسورها و تجهیزات اندازه‌گیری برای پایش شرایط کاری مجهز باشند. از جمله پارامترهای مهم قابل اندازه‌گیری می‌توان به فشار، دما و سطح آب اشاره کرد. اطلاعات این تجهیزات برای سیستم کنترل و همچنین اپراتور دیگ اهمیت دارد.
تجهیزات کنترل مشعل
سیستم کنترل مشعل با استفاده از اطلاعات دریافتی از تجهیزات مختلف، شرایط کارکرد مشعل را کنترل می‌کند. فشار، سطح آب و شرایط کاری دیگ از جمله پارامترهایی هستند که می‌توانند در عملکرد سیستم کنترل مشعل مؤثر باشند.
تجهیزات و اجزای تخصصی مشعل، از جمله تجهیزات سوخت‌رسانی و سیستم کنترل شعله، موضوعی تخصصی است و می‌تواند در مقاله جداگانه بررسی شود.
سایر تجهیزات کنترلی و حفاظتی دیگ بخار
تجهیزات کنترلی و حفاظتی دیگ بخار بسیار متعدد و متنوع هستند. علاوه بر تجهیزات معرفی‌شده، بسته به نوع، ظرفیت، فشار کاری و سیستم کنترل بویلر می‌توان از انواع سنسورها، تجهیزات هشدار، کنترل‌کننده‌ها و تجهیزات حفاظتی دیگر نیز استفاده کرد.
بنابراین تجهیزات مورد استفاده در همه دیگ‌های بخار الزاماً یکسان نیستند و انتخاب تجهیزات به مشخصات و طراحی هر سیستم بستگی دارد.
جمع‌بندی
تجهیزات دیگ بخار مجموعه‌ای از تجهیزات مکانیکی، کنترلی، اندازه‌گیری، ایمنی و جانبی هستند که در کنار یکدیگر امکان عملکرد صحیح و ایمن بویلر را فراهم می‌کنند.
پمپ تغذیه، شیر تغذیه، شیر یک‌طرفه، آبنما، کنترل‌کننده سطح، شیر اطمینان، پرشر سوئیچ، مانومتر، ترمومتر، شیرهای خروج بخار و تخلیه، تجهیزات نمونه‌برداری و کنترل کیفیت آب، مخزن تغذیه، هواگیر و سایر تجهیزات کنترلی و حفاظتی، از جمله مهم‌ترین تجهیزات مورد استفاده در سیستم دیگ بخار هستند.
برای انتخاب و بهره‌برداری صحیح از بویلر، علاوه بر شناخت تجهیزات، باید مشخصات فنی، ظرفیت، فشار کاری و شرایط بهره‌برداری هر سیستم نیز در نظر گرفته شود.
تولید پمپ های تغذیه دیگ بخار در ایران
برای دریافت قیمت و خرید دیگ بخار با شماره 09388037440 تماس بگیرید.
سلام.میخواستم بپرسم ماتودگهای پخت واسه اینکه به ااطرافیان بفهمانیم که دیگ تحت فشارهست ازچراغ استفاده کردیم که دستی روشن میشه حالاسوالم اینه که واسه روشن شدن خودکارچراغ حالاقل یابعدگیج فشارازپرشراستفاده کنیم چراغ ومشه به پرشروصل کردکه دیگ تحت فشاررفت چراغ خودکارروشن بشه